Cấu tạo xà gồ chữ C và vai trò từng bộ phận

Cấu tạo chung của xà gồ chữ C

Về hình học, xà gồ chữ C có tiết diện dạng chữ C với bụng đứng và hai cánh song song vuông góc ở hai đầu, thường có thêm gờ viền ở mép cánh. Bụng đứng chịu cắt và giữ ổn định tổng thể, còn hai cánh tiếp nhận tải từ tôn mái hoặc tôn vách truyền xuống.

Gờ viền mép cánh tăng độ cứng chống oằn cục bộ cho tiết diện mảnh. Các lỗ khoan trên bụng phục vụ liên kết với kèo hoặc cột, còn lỗ trên cánh phục vụ bắt tôn và phụ kiện. Vị trí, đường kính và mật độ lỗ thuộc bản vẽ thi công được phê duyệt.

Vai trò của từng bộ phận

Bụng xà gồ là vùng làm việc chính khi chịu uốn và cắt, đồng thời là mặt phẳng để liên kết vào kèo hoặc cột qua bản mã hoặc tai kê. Chiều cao bụng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu uốn theo phương thẳng đứng.

Hai cánh xà gồ tạo mặt tựa cho tôn mái, tôn vách và các lớp phụ. Cánh trên thường xuyên chịu tải trọng mái và tải trọng thi công tạm thời, cánh dưới chịu tải gió hút và tải treo thiết bị nếu có.

Gờ viền mép cánh hạn chế mất ổn định cục bộ của cánh mảnh, giúp tiết diện làm việc gần với tính toán lý thuyết hơn. Khi gờ viền bị móp hoặc biến dạng trong vận chuyển, khả năng làm việc của cấu kiện có thể giảm so với thiết kế.

Liên kết và phối hợp với hạng mục liền kề

Xà gồ liên kết với kèo hoặc cột qua bản mã, tai kê hoặc bulông, tùy giải pháp trong bản vẽ. Mối liên kết này cần đủ khả năng truyền phản lực và hạn chế xoay ngoài mặt phẳng, đồng thời cho phép dung sai lắp dựng hợp lý.

Hệ giằng xà gồ và thanh chống xoay đóng vai trò giữ ổn định ngoài mặt phẳng uốn. Thiếu hoặc bố trí sai hệ giằng có thể làm xà gồ làm việc khác sơ đồ tính, ảnh hưởng đến toàn bộ mái.

Phía trên xà gồ là tôn mái, lớp cách nhiệt, phụ kiện chống dột và các chi tiết xuyên mái. Phía dưới có thể là trần, máng kỹ thuật hoặc thiết bị treo. Mỗi hạng mục này đều tác động ngược lại xà gồ và cần được phối hợp từ giai đoạn thiết kế.

Sai lệch thường gặp khi chế tạo và lắp dựng

Sai lệch phổ biến gồm lệch vị trí lỗ khoan, lệch chiều dài cấu kiện và cong vênh cục bộ sau vận chuyển. Những sai lệch này có thể làm mối liên kết không khít, phải nong lỗ hoặc gia cường tại hiện trường.

Một nhóm sai lệch khác thuộc về lắp dựng: xà gồ không thẳng hàng theo phương dọc, khoảng cách giữa các xà gồ không đều, hoặc hệ giằng bị lắp thiếu. Các lỗi này ảnh hưởng trực tiếp đến việc bắt tôn và đến sự làm việc đồng đều của mái.

Việc thay đổi vị trí xà gồ để né ống, máng hoặc thiết bị mà không cập nhật tính toán cũng là sai lệch cần lưu ý. Trong trường hợp đó, cần khảo sát hiện trạng và điều chỉnh theo hồ sơ được duyệt thay vì xử lý tùy nghi tại công trường.

Các điểm cần kiểm tra trước khi nghiệm thu

Nghiệm thu xà gồ nên gắn với nghiệm thu tổng thể mái và vách, vì nhiều lỗi chỉ bộc lộ khi tôn đã lên. Với nhà xưởng đang vận hành, việc kiểm tra cần phối hợp với kế hoạch sản xuất để hạn chế gián đoạn.

Nếu cần khảo sát hiện trạng, đối chiếu bản vẽ và đề xuất phương án phù hợp cho hệ xà gồ, có thể tham khảo dịch vụ nhà thép tiền chế để được hỗ trợ đúng phạm vi công việc.