Kiểm tra xà gồ chữ Z định kỳ: nội dung cần xem

Vì sao phải kiểm tra xà gồ chữ Z định kỳ

Trong nhà thép tiền chế, xà gồ chữ Z được dập từ thép mạnh, tiết diện dạng chữ Z giúp tăng mô men chống uốn theo phương vuông góc với mái và cho phép nối chồng tại gối tựa. Vì nằm sát mái và vách, bộ phận này chịu trực tiếp nước mưa, hơi ẩm và dao động do tải trọng gió.

Kiểm tra định kỳ không nhằm kết luận kết cấu còn dùng được hay không, mà để ghi nhận hiện trạng, so sánh giữa các kỳ và quyết định bước khảo sát tiếp theo. Tần suất và nội dung kiểm tra cần theo kế hoạch bảo trì được duyệt cho từng công trình.

Nhóm nội dung kiểm tra bằng quan sát

Quan sát là bước đầu tiên và chi phí thấp nhất, thực hiện được từ mặt mái hoặc từ sàn thao tác bên dưới. Người kiểm tra cần đi theo tuyến xà gồ từ đầu hồi đến cuối nhà, ghi nhận từng vị trí bất thường thay vì đánh giá chung.

Các điểm cần nhìn: hình dạng tiết diện có bị vênh, xoắn hoặc móp cánh không; bề mặt mạ có dấu hiệu gỉ sét, bong tróc hay đổi màu không; vị trí tiếp giáp với kèo, với tôn có khe hở hoặc dấu nước chảy vào không. Cần chú ý các vị trí nối chồng và chỗ bắt vít vì đây là nơi tập trung ứng suất.

Với xà gồ vách, nên quan sát thêm vùng chân tường và vùng quanh cửa đi, cửa sổ — nơi nước bắn và hơi ẩm thường tích tụ. Ghi lại cả các dấu hiệu gián tiếp như tôn bị võng cục bộ, đường nối tôn hở ra, vệt nước trên trần giả.

Nhóm nội dung cần đo hoặc thử

Sau quan sát, một số hạng mục cần đo để có dữ liệu so sánh. Trước hết là kiểm tra độ thẳng của xà gồ theo chiều dài nhịp, dùng dây căng hoặc thước để phát hiện cong vênh mà mắt thường bỏ qua.

Tiếp theo là kiểm tra liên kết: độ siết của bu lông, tình trạng vít bắt tôn, dấu nứt quanh lỗ khoan. Với vị trí nghi ngờ, có thể dùng búa gõ nhẹ để nghe âm thanh phản hồi, kết hợp quan sát bề mặt mạ tại chỗ tiếp xúc.

Phần đo đạc và thử cần thực hiện theo bản vẽ thi công được phê duyệt và hồ sơ nghiệm thu của công trình, không áp đặt một bộ thông số chung cho mọi nhà. Kết quả đo chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh số liệu của kỳ trước hoặc số liệu thiết kế gốc.

Cách ghi nhận và so sánh giữa các kỳ

Giá trị của kiểm tra định kỳ nằm ở khả năng so sánh, nên cách ghi nhận quan trọng không kém nội dung kiểm tra. Mỗi vị trí bất thường cần được gắn mã theo trục và cao độ, kèm ảnh chụp có mốc tham chiếu để lần sau xác định đúng chỗ.

Phiếu ghi nhận nên tách rõ ba cột: hiện trạng quan sát, số liệu đo (nếu có) và đánh giá sơ bộ của người kiểm tra. Cách này giúp người đọc hồ sơ sau này phân biệt đâu là dữ kiện, đâu là nhận định.

Khi so sánh giữa các kỳ, cần đối chiếu cùng vị trí, cùng điều kiện thời tiết và cùng thời điểm trong năm để tránh nhầm lẫn do yếu tố mùa vụ. Những thay đổi lặp lại ở cùng một điểm qua nhiều kỳ thường đáng chú ý hơn một bất thường đơn lẻ.

Khi nào cần khảo sát kỹ thuật chuyên sâu

Không phải mọi bất thường đều cần khảo sát sâu, nhưng một số dấu hiệu nên chuyển sang đánh giá chuyên môn. Đó là khi biến dạng tiến triển rõ qua các kỳ, khi có dấu hiệu mất ổn định cục bộ tại vị trí nối hoặc gối tựa, hoặc khi xà gồ bị ăn mòn ở mức cần đánh giá lại khả năng chịu lực.

Cũng nên khảo sát sâu khi công trình thay đổi công năng, lắp thêm thiết bị treo trên mái, hoặc sau các đợt gió mạnh, ngập cục bộ. Lúc này cần đối chiếu hiện trạng với cấu tạo xà gồ chữ Z trong hồ sơ thiết kế để xác định sai lệch.

Việc khảo sát nên do đơn vị có chuyên môn thực hiện, kết quả là cơ sở để lựa chọn giữa gia cố cục bộ, thay thế đoạn xà gồ hoặc điều chỉnh giải pháp bao che. Với công trình đang vận hành, cần phối hợp với dịch vụ nhà thép tiền chế để bố trí thời điểm kiểm tra phù hợp lịch sản xuất.

Kiểm tra định kỳ chỉ có giá trị khi dữ liệu được ghi lại đủ để so sánh — một lần quan sát đơn lẻ khó nói lên xu hướng của kết cấu.

Bài viết cùng chủ đề về cấu tạo xà gồ chữ C có thể giúp đối chiếu khi công trình dùng kết hợp cả hai loại tiết diện.