Dấu hiệu nhà xưởng cần sửa chữa và cách tự kiểm tra

Nhà xưởng đang vận hành ít khi hư hỏng đột ngột. Phần lớn hạng mục phải sửa chữa đều bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, nhìn thấy được và ghi lại được theo thời gian. Nhận ra sớm giúp chủ nhà xưởng chủ động bố trí kiểm tra, thay vì xử lý khi sự cố đã ảnh hưởng đến sản xuất.

Bài viết tổng hợp những dấu hiệu có thể quan sát ở bốn nhóm hạng mục — kết cấu, mái, nền – sàn và vách bao che — kèm cách ghi nhận để so sánh về sau. Một điểm cần thống nhất ngay từ đầu: quan sát được một hiện tượng không đồng nghĩa với việc kết luận được nguyên nhân hay mức độ.

Bốn nhóm hạng mục nên theo dõi

Cách phân nhóm dưới đây chỉ phục vụ việc quan sát, không phải một tiêu chuẩn kỹ thuật. Hư hỏng ở lớp bao che thường được phát hiện trước vì dễ nhìn thấy.

• Kết cấu: cột, kèo, giằng, xà gồ, mối liên kết và bản đế chân cột.
• Mái: tấm tôn mái, mối chồng mí, vít bắt tôn, keo tại mối nối, máng xối và ống thoát nước mưa.
• Nền – sàn: mặt sàn, mép sàn, chân tường và khu vực quanh chân cột.
• Vách và bao che: tấm vách, cửa đi, cửa cuốn, cửa lấy sáng và các vị trí tiếp giáp với mái và với nền.

Dấu hiệu ở kết cấu thép

Thép là vật liệu chịu lực chính, nhưng phần thay đổi sớm nhất mà mắt thường nhìn thấy lại là lớp bảo vệ bề mặt và các mối liên kết.

• Lớp sơn phủ bạc màu, mất bóng hoặc bong tróc thành mảng, để lộ bề mặt thép bên dưới.
• Vệt gỉ chảy thành dòng ở chân cột, gối đỡ, bản đế — nơi nước thường đọng lại.
• Bụi gỉ hoặc vảy gỉ rơi trên sàn, trên máng cáp hay thiết bị bên dưới cấu kiện.
• Bu-lông gỉ nặng, quanh bu-lông có vệt ố, hoặc đầu bu-lông nhô ra khác thường so với các mối giống nhau.
• Cấu kiện cong, vặn hoặc võng nhìn thấy được khi so với cấu kiện cùng loại ở nhịp bên cạnh.

Những dấu hiệu này cho biết vị trí cần kiểm tra, không cho biết cấu kiện còn khả năng chịu lực đến mức nào. Đánh giá mức độ ăn mòn, ảnh hưởng của biến dạng và khả năng chịu tải cần đo đạc, tính toán và đối chiếu hồ sơ công trình.

Dấu hiệu ở mái

Mái là hạng mục cần theo dõi thường xuyên nhất, vì nước tác động lên cả lớp bao che lẫn hàng hoá và thiết bị bên trong. Nên quan sát mái cả khi trời khô và ngay sau mưa.

• Nước nhỏ giọt xuống sàn, thiết bị hoặc hàng hoá; vệt nước và vết ố trên xà gồ, kèo hoặc mặt dưới tấm tôn.
• Vũng nước đọng lại trên mái sau mưa và còn lưu lại lâu sau khi mưa đã tạnh.
• Vít bắt tôn lỏng, nhô lên khỏi tấm tôn, mất đệm kín hoặc đệm đã lão hoá.
• Keo và mastic tại mối chồng mí bị cứng, nứt hoặc bong khỏi bề mặt tôn.
• Tấm tôn mái bị thủng cục bộ, móp hoặc rách do gỉ hoặc do va đập.
• Máng xối, ống thoát nước mưa bị tắc, ứ nước hoặc chảy tràn ra ngoài hướng thoát.
• Dấu hiệu nước vào ở đầu hồi, diềm mái hoặc quanh vị trí xuyên mái như đường ống, máng cáp, cửa lấy sáng.

Vị trí nước nhỏ giọt bên trong không nhất thiết là vị trí nước vào: nước có thể chảy dọc theo xà gồ hoặc mặt dưới tấm tôn rồi mới rơi xuống.

Dấu hiệu ở nền – sàn

Sàn chịu tải trọng hoạt động và là nơi dễ nhận ra thay đổi về cao độ hoặc độ phẳng.

• Xe nâng, xe đẩy hoặc thiết bị di chuyển bị rung, lắc hay phát ra tiếng khác thường so với trước.
• Vết nứt ở mép sàn, chân tường hoặc quanh chân cột, nhất là vết nứt đã rộng hơn lần ghi nhận trước.
• Cửa cuốn, cửa đi hoặc cổng bị kẹt, lệch hay khó đóng mở.
• Nước đọng thành vũng ở một khu vực nhất định trên sàn sau mưa hoặc sau khi vệ sinh.
• Vệt ẩm, vệt nước ở chân tường; lớp phủ bề mặt sàn bị bong hoặc phồng cục bộ.

Nứt bê tông có nhiều loại với nguyên nhân khác nhau — co ngót, lún nền hoặc do kết cấu — và không thể phân biệt các loại này chỉ bằng hình dạng quan sát bên ngoài.

Dấu hiệu ở vách và phần bao che còn lại

Vách cùng với mái tạo thành lớp bao che và là nhóm dễ quan sát nhất từ mặt bằng sản xuất.

• Tấm vách bị móp, cong hoặc hở mối nối.
• Vệt nước, vết ẩm tại mối nối vách, quanh cửa sổ hoặc ô kỹ thuật.
• Vít bắt tấm bị gỉ, lỏng hoặc thiếu; gioăng đã lão hoá.
• Khe hở tại chân vách hoặc tại vị trí vách tiếp giáp với mái và với nền.

Quan sát ban đầu và khảo sát kỹ thuật khác nhau ở đâu

Quan sát ban đầu trả lời câu hỏi có gì bất thường và ở đâu; khảo sát kỹ thuật trả lời câu hỏi nguyên nhân là gì và nên xử lý thế nào. Trình tự hợp lý gồm bốn bước:

1. Ghi nhận dấu hiệu quan sát được: hiện tượng gì, ở vị trí nào, xuất hiện khi nào.
2. Xác định hạng mục cần kiểm tra: kết cấu, mái, nền – sàn hay vách và bao che.
3. Đánh giá nguyên nhân bằng khảo sát, đo đạc và đối chiếu hồ sơ; bước này cần người có chuyên môn cùng dữ liệu hiện trạng.
4. Chọn giải pháp phù hợp với nguyên nhân đã xác định, thay vì xử lý theo dấu hiệu bên ngoài.

Bỏ qua bước đánh giá nguyên nhân thường dẫn đến xử lý lặp lại: hiện tượng được che đi một thời gian rồi quay lại. Với các hạng mục sửa chữa và cải tạo, phạm vi công việc cùng trình tự thực hiện được nêu tại trang dịch vụ sửa chữa và cải tạo nhà xưởng.

Khi nào nên dừng lại và gọi khảo sát

Không phải mọi dấu hiệu đều cần xử lý ngay. Tuy nhiên có những trường hợp nên dừng việc tự theo dõi và chuyển sang khảo sát kỹ thuật:

• Cấu kiện có biến dạng nhìn thấy được, hoặc biến dạng đã tăng so với lần ghi nhận trước.
• Vết nứt đã rộng hoặc dài hơn so với lần ghi nhận trước.
• Nước thấm tới khu vực có thiết bị điện, tủ điện, đường cáp hoặc khu lưu hàng hoá.
• Dột tái lại nhiều lần ở cùng một vị trí dù đã xử lý cục bộ.
• Có thay đổi về tải trọng sử dụng: lắp thêm thiết bị nặng, bổ sung đường ống hoặc cải tạo mặt bằng sản xuất.

Những trường hợp trên là lý do để khảo sát, không phải để kết luận về mức độ.

Bảng kiểm tra nhanh

Bảng dưới đây dùng khi đi kiểm tra thực tế.

Ghi nhận để so sánh về sau

Giá trị của việc quan sát nằm ở khả năng so sánh: một vết nứt cho biết rất ít nếu không có lần ghi nhận trước để đối chiếu.

• Chụp ảnh từ cùng một góc và cùng khoảng cách để so sánh được giữa các lần.
• Ghi ngày, vị trí theo trục hoặc khu vực và điều kiện thời tiết khi ghi nhận.
• Ghi rõ hiện tượng mới xuất hiện hay đã có từ trước và đang thay đổi theo hướng nào.
• Lưu ghi nhận cùng hồ sơ công trình và nhật ký bảo trì, để thông tin không thất lạc khi thay ca.

Việc kiểm tra định kỳ và ghi nhận như trên thuộc nhóm công việc bảo trì công trình công nghiệp.

Tìm hiểu thêm

Các chủ đề về kết cấu, lớp bao che, sửa chữa và vận hành nhà xưởng được tổng hợp trong nhóm kiến thức nhà thép và nhà xưởng. Nếu hiện tượng đã quan sát được là dột mái, bài chống dột mái tôn nhà xưởng trình bày các nhóm nguyên nhân và hướng xử lý theo từng vị trí.

Nếu đã ghi nhận được dấu hiệu nhưng chưa xác định được nguyên nhân, có thể gửi yêu cầu khảo sát hiện trạng kèm ảnh chụp và mô tả vị trí.